Zomertip #3: Wie traint slimmer : de vroege vogel of de nachtuil?

Trainen vroeg in de ochtend of net laat in de avond? Wat is nu écht het beste voor je paard?

Het is zover: de volgende hittegolf is in het land. Waar wij overdag massaal de schaduw opzoeken, wachten veel paardeneigenaren tot de avond valt om in het zadel te kruipen. Rond een uur of acht ’s avonds voelt de lucht eindelijk wat koeler aan. Het zadel gaat erop, want “nu is het tenminste te doen voor het paard”.

Maar is dat ook zo?

Is temperatuur het enige waar we rekening mee moeten houden? Of zitten er nog meer addertjes onder het gras?

Laten we even kijken naar iets waar we vast al eens over gehoord hebben : ozon.

Je hoort er weleens over op het nieuws. Enkele dagen geleden werd bijvoorbeeld in Aartselaar het hitte- en ozonplan nog geactiveerd.

Ozonsmog is geen ver van ons bed-show, maar een reëel risico. Niet enkel voor mensen, maar ook voor onze paarden.
En dat heeft dan ook weer impact op je training.

Maar… wat doet dat ozonbeest dan eigenlijk?

Wat is ozon nu eigenlijk?

Ozon is een gas dat bestaat uit drie zuurstofatomen (O₃ ) – niet dat je dat moet onthouden!

Wel belangrijk is dit: we moeten een scherp onderscheid maken tussen twee compleet verschillende soorten ozon:

1. De 'goede' ozon (hoog in de lucht): dit is de bekende ozonlaag in de stratosfeer. Deze laag filtert de schadelijke uv-straling van de zon en beschermt ons. Super nuttig dus.
   
   

2. De 'slechte' grondozon (vlak boven de grond): dit is het gas dat zich in de onderste luchtlaag bevindt. Precies op de hoogte waar jij en je paard ademhalen. Grondozon is pure luchtvervuiling, ook wel bekend als ozonsmog. En… de concentratie van ozon is het hoogste tijdens de avonduren – net wanneer wij willen gaan trainen.

De realiteit: hoe ontstaat die avondpiek?

Grondozon wordt niet rechtstreeks door fabrieken of auto's uitgestoten. Het ontstaat door een chemische reactie. Wanneer uitlaatgassen en industriële stoffen op warme, windstille zomerdagen urenlang worden blootgesteld aan felle, intense zonnestraling, gaan deze stoffen met elkaar reageren. De zon fungeert hier als een gigantische oven die de chemicaliën bakt tot ozon.

En hier zit de grote zomervalkuil: dit chemische proces heeft tijd nodig. De concentratie grondozon bouwt zich gedurende de dag langzaam op en bereikt haar absolute piek tussen 16:00 uur en 21:00 uur ’s avonds.

Precies op het moment dat de temperatuur voor je gevoel eindelijk daalt en jij naar stal vertrekt, hangt er dus een onzichtbare deken van ozonsmog rond de buitenpiste.

En als je dacht : “Goh, dan rijd ik toch gewoon binnen…”

Helaas pindakaas! Ook de binnenpiste biedt geen echte bescherming: grondozon trekt gewoon door open poorten en ventilatiespleten naar binnen. Binnen trainen lost het probleem dus niet op.

Wat doet ozon met de paardenlong?

Ons mensenlijfje heeft bij inspanning al last van ozon, maar een paard is nóg veel kwetsbaarder. Ozon is namelijk een ontzettend agressief, oxiderend gas. Zodra een paard dit inademt, veroorzaakt het een directe chemische prikkeling op de slijmvliezen. Je kunt het vergelijken met een milde schaafwond aan de binnenkant van de luchtwegen.

In het paardenlichaam heeft een ozonpiek tijdens training drie directe gevolgen:

1. Gigantische luchtverplaatsing: Een paard in rust ademt zo'n 50 tot 80 liter lucht per minuut. Maar ga je galopperen? Dan stijgt dat gigantisch naar wel 1500 tot 1800 liter lucht per minuut! Hoe intensiever je traint, hoe dieper de ozon in de kleinste longblaasjes wordt gezogen.
   
   

2. Reflexmatige vernauwing: Het paardenlichaam reageert op de chemische irritatie door de luchtwegen reflexmatig te vernauwen (bronchoconstrictie – weer zo’n fancy woord!) om zichzelf te beschermen. Je paard krijgt hierdoor minder zuurstof binnen en moet dus veel harder zwoegen om te ademen.
   
   Dit is waarom we het vaak zo benauwd vinden en zeggen : “Er is zo weinig zuurstof in de lucht.” Het heeft dus niets te maken met het zuurstofniveau, maar wel met het feit dat het lichaam ons beschermt tegen het te veel inademen van ozon. Vertaal dit gevoel nu even naar je paard, want die niet kan zeggen dat hij moeilijk kan ademhalen...
   
   

3. Ontstekingsreacties en astma-triggers: Ozon veroorzaakt milde ontstekingen in de weefsels. Heeft jouw paard al gevoelige luchtwegen, een pollenallergie of milde astma? Dan is een avondtraining in de ozon de perfecte trigger voor een zware terugval of een acute hoestbui.
   

Kortom: we proberen ons paard te sparen voor de hitte, maar we geven zijn longen er onbewust een flinke opdoffer voor in de plaats.

Merk je dat je paard tijdens een warme avondrit plots droog begint te hoesten of sneller buiten adem is?
Denk dan niet meteen aan zand of stof; dit is vaak de eerste reactie op de prikkelende ozonlucht.

Training timen: hoe doen we dat?

Moeten we dan maar de hele zomer stilzitten? Natuurlijk niet.

Maar laten we stoppen met gokken, en onze keuzes bewust afstemmen op de gezondheid van onze paarden.

De absolute basisregel: kies voor de vroege ochtend

Wil je toch graag een intensievere training rijden of in het zadel kruipen? Plan je sessie dan tussen 06:00 en 09:00 uur ’s ochtends. Gedurende de nacht wordt de grondozon namelijk volledig afgebroken. De ochtendlucht is daardoor écht schoon, fris en bovendien is de temperatuur op dat moment op haar laagst.

Het slimme zomeralternatief: grondwerk in de schaduw

Is de vroege ochtend geen optie voor jou? Laat het intensieve rijwerk in het zadel dan vallen tijdens een hittegolf. Kies ’s avonds liever voor een laag-intensief alternatief in de schaduw waarbij de ademhalingsfrequentie van je paard laag blijft.

Denk aan kalme stretch-oefeningen aan de hand, een beetje hersenwerk of een rustige wandeling. Op die manier krijgt je paard de schadelijke ozon amper binnen, en werk je tóch op een hele waardevolle manier zonder de longen te overbelasten.

Wil je het zeker weten?

Check tijdens een hittegolf de website van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM).
Zodra de waarden richting de 120 µg/m³ stijgen, weet je dat de longen van je paard het zwaar krijgen.

Conclusie

Bij tropische hitte is het management rondom je paard een denksport op zich. Omdat de ozonpiek pas aan het begin van de avond valt, is 'wachten tot het afkoelt' niet altijd de veiligste keuze voor de luchtwegen.

Aan ons de taak om verder te kijken dan de thermometer en de training slim te timen!

Wil je weten welke alternatieven je hebt om je paard deze zomer fit te houden?

In onze zomergids hebben we een heel hoofdstuk gewijd aan creatieve en paardbewuste zomertrainingen.

Over Michelle

Michelle helpt paardeneigenaars om gezondheid niet alleen symptoomgericht te bekijken, maar vanuit
het volledige lichaam en welzijn van het paard.

Met een holistische en doordachte aanpak leert ze je:

• beter begrijpen wat er in het paardenlichaam gebeurt

• spanning en blokkades herkennen

• en je paard ondersteunen via voeding, bodywork en natuurlijke begeleiding

Lees zeker ook: