Niks doen op je paard is misschien wel het moeilijkste wat er is

“Doe gewoon niks.”

Ja. Succes daarmee...

Het klinkt als ongeveer de makkelijkste instructie die je tijdens het rijden kunt krijgen.

Niet duwen. Niet trekken. Niet klemmen.
Gewoon zitten en meegaan.

Tot je daadwerkelijk op een bewegend paard zit.

Want terwijl jij heel hard je best doet om niks te doen, stapt, draaft of galoppeert er onder jou een lichaam van een paar honderd kilo. Je bekken wordt meegenomen. Je romp beweegt. Je hoofd moet boven die bewegende romp blijven. Je benen moeten ergens blijven zonder zich vast te klampen.

En ondertussen probeer jij het er te laten uitzien alsof je werkelijk helemaal niks doet.

Maar “niks doen” op een paard is dus niet hetzelfde als niet bewegen. Verre van zelfs.

Deze blog is deel 2 van onze reeks over de ruiterfactor.
Eerst even terug naar het begin? → Recht zitten is niet hetzelfde als recht voelen.

Een paard is helaas geen stoel

Ga eens op een keukenstoel zitten.

Gefeliciteerd! Je zit nu waarschijnlijk behoorlijk stabiel.

De vloer beweegt niet. De stoel verandert niet iedere fractie van een seconde van richting. Niemand zet plots zijn achterbeen verder onder zijn lichaam terwijl jij net besloot waar je zwaartepunt moest zijn.

Een paard doet dat allemaal wel.

Tijdens iedere pas verandert de beweging onder je. En jouw lichaam doet daar voortdurend iets mee.

Onderzoek naar de biomechanica van paardrijden laat dan ook zien dat een goede ruiterzit niet simpelweg een stil lichaam is.

Je moet stabiel genoeg zijn om je eigen evenwicht te bewaren, maar tegelijkertijd beweeglijk genoeg om de beweging van je paard te kunnen volgen.

En daar zit een behoorlijk irritante paradox: om rustig te kunnen zitten, moet je bewegen.

Op een bewegend paard zit je nooit écht stil. Ook wanneer het er rustig uitziet, is je lichaam voortdurend bezig met balans bewaren en beweging opvangen.

Stilzitten of stil líjken te zitten?

Kijk eens naar een goede ruiter die doorzit in draf.

Vanop afstand lijkt er bijna niks te gebeuren.

Bovenlichaam rustig. Handen stil. Benen liggen ontspannen langs het paard.

Maar kijk beter — vooral naar het bekken — en dat beeld verandert.

Onderzoek laat zien dat verschillende delen van het lichaam tijdens het rijden niet allemaal op exact dezelfde manier bewegen. Het bekken speelt bijvoorbeeld een belangrijke rol in het volgen van de beweging, terwijl romp en hoofd hun eigen aanpassingen maken om het geheel in balans te houden.

Dat betekent dat een ruiter die er stil uitziet, vanbinnen behoorlijk druk bezig kan zijn.

Niet noodzakelijk bewust. Je lichaam regelt een groot deel daarvan zonder dat jij bij iedere pas hoeft te denken: bekken drie graden voren, romp twee centimeter naar links.

Gelukkig maar! We zouden anders nooit meer aan sturen toekomen.

Vanop afstand lijkt een goede ruiter soms bijna stil te zitten. Kijk wat langer en je ziet hoeveel het lichaam voortdurend opvangt, volgt en organiseert.

Maar dan komt onze favoriete oplossing: OPSPANNEN!

Want zodra iets moeilijk wordt, hebben mensen een briljant noodplan.

Vasthouden. Buik aantrekken. Benen klemmen. Billen opspannen. Onderrug vastzetten.
Ergens halverwege stoppen met ademen.

En vervolgens heel geconcentreerd proberen om “ontspannen” te zitten.

Je kunt waarschijnlijk raden waar dit heen gaat.

Meer opspannen betekent trouwens niet automatisch dat je beter gaat rijden. Goede ruiters werken niet harder met hun spieren. Het verschil zit in wanneer je iets aanspant, hoeveel je aanspant en wanneer je weer kunt loslaten.

Dat laatste is minstens zo interessant.

Want je hebt spieren nodig om jezelf te stabiliseren. Maar als alles tegelijk probeert te stabiliseren, heb je jezelf waarschijnlijk gewoon vastgezet.

Hoe hard ben jij eigenlijk aan het werk?

Probeer tijdens je volgende rit eens iets.

Niet verbeteren. Niet rechter gaan zitten. Niet plots je buikspieren “correct” aanspannen omdat je deze blog gelezen hebt. (We see you!)

Observeer gewoon.

Waar probeer jij jezelf stil te houden? Klemmen je bovenbenen ergens? Span je je onderrug aan wanneer de draf ruimer wordt? Worden je schouders stijver wanneer je iets moeilijk vindt? Kun je je bekken laten bewegen terwijl je bovenlichaam relatief rustig blijft?

En misschien de interessantste: wat gebeurt er wanneer je probeert minder te doen?

Niet slap worden. Niet als een patattenzak op je paard gaan zitten. Maar nét genoeg stoppen met een beweging tegen te houden om te ontdekken wat je lichaam vervolgens zelf doet.

Dat verschil is klein. En behoorlijk moeilijk.

Onafhankelijk? Van wat precies?

Een onafhankelijke zit… Eigenlijk is die term best grappig.

Want biomechanisch gezien zijn jullie bewegingen juist voortdurend met elkaar verbonden.

Onderzoek naar paard-en-ruitercombinaties laat zien dat de bewegingen van paard en ruiter zich tijdens verschillende gangen op elkaar afstemmen. Hoe die coördinatie eruitziet, verschilt bovendien tussen stap, draf en galop.

Je zit dus niet bovenop een beweging. Je zit erin.

En misschien verandert daarmee ook de vraag die je jezelf tijdens het rijden kunt stellen.

Niet alleen: “Zit ik stil genoeg?”

Maar: “Hoeveel mag mijn lichaam bewegen om de beweging van mijn paard zo min mogelijk te storen?”

Want misschien is dát wel waar een rustige zit uiteindelijk vandaan komt.

Niet uit niks doen, maar uit precies genoeg doen. Op precies het juiste moment. En de rest kunnen laten.

Adem uit. Ontspannen.

Mooi.

Waarom dit bij Horse Academy past

Paardbewust paarden houden betekent voor ons ook nieuwsgierig zijn naar wat jij doet wanneer je rijdt.

Niet om op zoek te gaan naar de perfecte houding, maar om beter te begrijpen hoe jouw lichaam beweegt terwijl je paard onder jou beweegt.

Want een goede zit gaat niet over zo stil mogelijk blijven zitten. Het gaat over kunnen meebewegen, opvangen, stabiliseren en weer loslaten — zonder je paard daarbij onnodig in de weg te zitten.

Daarom kijken we liever eerst naar wat er werkelijk gebeurt, vóór we beslissen wat er anders moet.

Over Nadia

Nadia Molenaers is Equitation Science-instructeur en begeleidt bij Horse Academy onze workshops rond houding en zit op de paardrijsimulator bij het Reitenhof.

Tijdens die workshops draait het niet om jezelf in één “juiste” houding te duwen. Nadia helpt ruiters juist onderzoeken wat hun lichaam doet, wat ze zelf voelen en wat er verandert wanneer ze iets aanpassen.

Met de simulator komt daar nog een extra stukje informatie bij: je kunt niet alleen voelen en kijken, maar ook bepaalde aspecten van je zit en beweging zichtbaar maken.

Wil je je eigen zit eens met andere ogen bekijken?

Wat je voelt en wat je lichaam doet, hoeft niet altijd exact hetzelfde te zijn. En dat betekent niet dat je lichaamsgevoel waardeloos is — integendeel.

In Nadia's gratis gids ontdek je waarom je zit verbeteren soms zo lastig is, welke rol gewoontes en compensaties kunnen spelen en waarom observeren vaak interessanter is dan onmiddellijk proberen te corrigeren.

Bronnen & verder lezen

Kleine lettertjes voor wie graag nog wat dieper graaft. Deze bronnen gebruikten we bij het schrijven van dit artikel.

• Clayton, H.M., MacKechnie-Guire, R. & Hobbs, S.J. (2023). Rider Posture and Balance: Effects on Horse Biomechanics. Animals, 13(24), 3854. DOI: 10.3390/ani13243854

• Wilkins, C.A. et al. (2022). Studie naar de beweging en onderlinge koppeling van verschillende lichaamssegmenten van ruiters op een paardrijsimulator. Sports Biomechanics. DOI: 10.1080/14763141.2022.2113118

• González, M.E. & Šarabon, N. (2020). Studie naar spieractiviteit en coördinatie bij recreatieve en professionele ruiters. PLOS ONE, 15(8), e0237727. DOI: 10.1371/journal.pone.0237727

• Wolframm, I.A., Bosga, J. & Meulenbroek, R.G.J. (2013). Studie naar de bewegingscoördinatie tussen paard en ruiter in verschillende gangen. Human Movement Science, 32(1), 157–170. DOI: 10.1016/j.humov.2012.11.002