Zomertip #1 : Over zweet, elektrolyten en de paardentong

Het is zover: de temperatuur schiet in één klap omhoog. Waar wij vrolijk onze kleding aanpassen, moet het lichaam van ons paard plotseling hard aan de bak om die overtollige warmte kwijt te raken. Zodra een paard begint te zweten, treedt er achter de schermen direct een ingewikkeld koelingsmechanisme in werking.

Op stal en op het internet hoor en lees je in deze periode al snel de wildste adviezen over 'elektrolyten'.
Maar waarom zijn deze mineralen nu echt zo belangrijk en welke rol speelt de paardentong in dit verhaal?

Tijd voor een nuchtere blik op de feiten!

Wat zijn elektrolyten?

Elektrolyten zijn mineralen die in lichaamsvloeistoffen uiteenvallen in ionen – niet dat je dat moet onthouden!
Wel belangrijk is dit : de belangrijkste elektrolyten zijn de macromineralen natrium, kalium, chloride, magnesium en calcium.

In het paardenlichaam vervullen ze drie belangrijke functies :

1. Vochtbalans : Natrium en chloride reguleren de hoeveelheid water binnen in en buiten de lichaamscellen (osmotische druk). Zonder deze twee kan het lichaam geen vocht vasthouden.

2. Geleiding van spierprikkels : Calcium en magnesium zijn dan weer essentieel voor het sturen van prikkels naar de spieren. Calcium zorgt ervoor dat spieren kunnen samentrekken, terwijl magnesium noodzakelijk is voor spierontspanning. Kalium is de 'resetknop': het zorgt ervoor dat de spiercel zich na elke prikkel weer kan opladen voor de volgende beweging

3. Hartfunctie : Vergeet niet: het hart is natuurlijk ook een spier!

Net als de been- of rugspieren heeft de hartspier elektrolyten nodig om ritmisch te kunnen samentrekken en ontspannen. Anders raakt de pompfunctie van het hart direct verstoord. Het bloedvolume daalt, het bloed wordt dikker en de hartspier moet fysiologisch veel harder zwoegen om het rond te pompen. Je paard raakt hierdoor niet alleen snel uitgeput, maar kan zijn warmte ook niet meer kwijt via de bloedvaten in de huid.

De realiteit : paard vs mens

Ons mensenlijfje is heel zuinig op zouten en wij zweten dus voornamelijk water uit. Dat heet hypotoon zweten. Paarden daarentegen zweten hypertoon. Dat wil zeggen dat hun zweet veel meer zouten bevat dan hun eigen bloedplasma. Ze verliezen procentueel gezien dus veel meer mineralen dan vocht.

Bij acute warmte gooit het paardenlichaam dus direct zijn functionele ‘mineralenbatterij’ leeg waardoor de vochtbalans, spierwerking en hartfunctie in het gedrang komen.

Wat heeft die tong er mee te maken?

Net zoals onze tong heeft de paardentong ook smaakpapillen – naar schatting zo’n 25.000 tot 35.000 stuks (wij hebben er ‘maar’ 10.000). Ze liggen voornamelijk op het achterste deel van de tong, maar komen ook voor op het gehemelte en in de keelholte.

Smaak is een overlevingsmechanisme voor een paard. Wij associëren smaak met luxe of genot. Wij lusten iets ‘graag’ omdat we het ‘lekker’ vinden. Maar bij paarden ligt dat ‘lekker’ net iets anders.

Paarden herkennen verschillende smaken : zuur, bitter, zoet en zout; maar ze zijn het meest gevoelig aan de laatste twee. Dat heeft te maken met hun evolutie.

Wilde paarden leefden voornamelijk op uitgestrekte graslanden die rijk waren aan kalium, maar extreem arm aan natrium. Daardoor hebben ze een specifieke ‘zouthonger’ ontwikkeld : de smaakpapillen op de tong kunnen onmiddellijk natriumchloride (zout!) detecteren en stimuleren de opname ervan op basis van een signaal vanuit de spijsvertering naar de hersenen.

Het is simpelweg de manier waarop het lichaam aangeeft dat het nood heeft aan mineralen (of specifiek aan elektrolyten).

Paarden zijn ook gevoelig aan zoet, wat zij associëren met oplosbare koolhydraten (suikers!). Dat heeft weinig te maken met ‘lekker’, maar wel met het feit dat suikers essentieel zijn voor het functioneren van de hersenen. Het paardenbrein zegt dan : “Eet zoveel mogelijk, want dit is zeldzame brandstof voor later!”

Voor onze huidige paarden zijn suikers niet meer schaars en dat brengt natuurlijk weer andere problemen met zich mee. Maar dat is stof voor een volgend stuk!

Elektrolyten : hoe doen we dat?

Paarden die door plotselinge warmte én actief werk matig tot zwaar zweten, hebben nood aan elektrolyten. Bij matig zweten (denk aan een natte zadelplek en een plakkerige hals na een normale training) verliest hij al snel zo'n 4 liter vocht. En omdat paardenzweet zo ontzettend zout is, gooit je paard daarmee in één keer al 40 gram aan pure, essentiële mineralen overboord. Ook voor paarden die op langdurig transport staan tijdens warme temperaturen is dit van belang.

Paarden in rust of licht werk hebben geen extra toevoeging van elektrolyten nodig. Hun dagelijkse behoefte aan natriumchloride (nogmaals : zout!) wordt volledig gedekt door kwalitatief ruwvoer in combinatie met een liksteen
(de zoutsoort, niet de zoete snoepjes-soort!).

Sterker nog : onnodige overdosering van elektrolyten zonder zweetverlies kan leiden tot irritatie van het maagslijmvlies en overbelasting van de nieren.

De absolute basisregel: water

Dien elektrolyten nooit toe aan een paard dat geen toegang heeft tot vers drinkwater. Elektrolyten verhogen namelijk tijdelijk de zoutconcentratie in het bloed, wat de dorstprikkel in de hersenen activeert. Het paard moet kunnen drinken om de balans te herstellen. Doe je dit niet, dan onttrekt het zout vocht aan de weefsels en droogt je paard juist sneller uit.

Je kunt elektrolyten het beste toedienen in poeder- of vloeibare vorm, gemengd door een kleine hoeveelheid bevochtigd voer (zoals een suikerarme slobber) direct na de inspanning.

Kies je ervoor om het via het drinkwater te geven? Zorg dan dat er altijd een tweede emmer met schoon, onbehandeld water naast staat. Door hun sterke smaakzin kan de zoute smaak sommige paarden tegenstaan, met waterweigering tot gevolg.

Hoe kies ik goede elektrolyten?

Laat je op de verpakking niet verleiden door marketingpraat, maar doe de 'achterkant-check'. Kijk simpelweg naar de ingrediëntenlijst: natriumchloride en kaliumchloride horen altijd bovenaan te staan. Dit zijn de mineralen die je paard daadwerkelijk heeft uitgezweet.

Zie je suikers zoals dextrose of glucose bovenaan de lijst staan? Laat het product dan liggen. Dan betaal je hoofdzakelijk voor een goedkoop vulmiddel in plaats van de mineralen die je paard nodig heeft.

Conclusie

Bij plotselinge hitte is het mechanisme van thermoregulatie bij het paard al een topsport op zich. Doordat ze anders zweten dan wij, verliezen ze vitale zouten in grote hoeveelheden. Aan ons de taak om ervoor te zorgen om bij te sturen!

Zweet je paard erg na het trainen of in de wei?
Zorg dan voor een geschikte aanvulling, en zorg dat die blinkend schone waterbak klaarstaat!

Wil je weten hoe je een zout- of elektrolytentekort bij je paard kan herkennen?

Daar heb ik een handige checklist voor gemaakt! Print hem uit, hang hem in de zadelkamer en dan weet je exact waar je op moet letten tijdens warme dagen.

Over Michelle

Michelle helpt paardeneigenaars om gezondheid niet alleen symptoomgericht te bekijken, maar vanuit
het volledige lichaam en welzijn van het paard.

Met een holistische en doordachte aanpak leert ze je:

• beter begrijpen wat er in het paardenlichaam gebeurt

• spanning en blokkades herkennen

• en je paard ondersteunen via voeding, bodywork en natuurlijke begeleiding