#10 Hij is er wel, maar hij is er ook niet - de spanningssignalen die we bijna allemaal missen

#10 Hij is er wel, maar hij is er ook niet - de spanningssignalen die we bijna allemaal missen

Je paard staat stil. De ogen worden kleiner.
Het hoofd zakt wat naar beneden.

Op het eerste gezicht lijkt hij eindelijk te ontspannen. Misschien denk je zelfs dat hij bijna in slaap valt.

Maar zachte ogen en werkelijk ontspannen zijn niet altijd hetzelfde.

Sommige paarden verwerken spanning zichtbaar: ze bewegen, kijken rond of proberen afstand te nemen. Andere paarden worden juist heel stil en trekken zich als het ware terug in hun eigen wereld.

In deze aflevering laat Katrien aan de hand van verschillende paarden zien waarom het zo belangrijk is om spanningssignalen niet alleen op te merken, maar ook binnen de volledige context te leren interpreteren.

#10 Hij is er wel, maar hij is er ook niet - de spanningssignalen die we bijna allemaal missen - Google Translate voor je Paard

Paarden communiceren de hele dag door

Spanningssignalen behoren tot de belangrijkste manieren waarop een paard laat zien hoe het zich voelt.

Alleen zijn veel van die signalen zo subtiel — of zo vertrouwd geworden — dat we er gemakkelijk overheen kijken.

Een paard dat stil wordt, de ogen half sluit of minder reageert, kan ontspannen zijn. Maar afhankelijk van de rest van zijn lichaam en de situatie kan het ook betekenen dat hij zich afsluit omdat de spanning te groot wordt.

👉 Eén los signaal vertelt nooit het volledige verhaal.

Je moet daarom niet alleen kijken naar wat je paard doet, maar ook naar:

• wat er vlak daarvoor gebeurde

• hoe zijn lichaam eruitziet

• hoe snel hij opnieuw contact maakt

• en of hij nog kan reageren op zijn omgeving

“Hij staat precies in zijn eigen wereld”

Tijdens een workshop vertelde een eigenares over haar paard.

Toen hij voor het eerst aankwam, viel haar meteen iets op. Hij had volgens anderen heel lieve, zachte ogen, maar zij omschreef het anders:

“Hij staat precies in zijn eigen wereld. Hij is er wel, maar eigenlijk ook niet.”

Ze had heel goed gezien dat er iets gebeurde. Alleen wist ze nog niet precies wat het betekende.

In de dagelijkse omgang kwamen meer puzzelstukjes naar boven. Het paard kon niet goed worden vastgezet tijdens het poetsen of opzadelen. Wanneer er onverwacht iets in zijn omgeving gebeurde, kon hij daar extreem van schrikken en nog dagenlang spanning ervaren op die plek.

Er waren al verschillende fysieke oorzaken onderzocht. Dat was terecht, zeker omdat plots of extreem gedrag altijd een reden kan zijn om ook lichamelijk verder te kijken.

Maar één onderdeel was nog niet meegenomen: hoe het paard spanning verwerkte en wat zijn gedrag daarover vertelde.

Door ook dat gedragsmatige stuk naast de fysieke informatie te leggen, ontstond een vollediger beeld.

De oefeningen kennen is niet hetzelfde als weten waarom je ze inzet

Een andere deelneemster had al veel ervaring met grondwerk.

Ze kende verschillende oefeningen en haar paard voerde die correct uit. Op het eerste gezicht leek hun samenwerking dus goed te verlopen.

Maar zodra er bewuster werd gekeken naar de omgeving en naar wat het paard zelf opmerkte, veranderde het beeld.

Er lagen voorwerpen in de trainingsruimte. Wanneer de aandacht van het paard daarop werd gevestigd, steeg de spanning plots sterk. Het paard kende de oefeningen, maar had niet noodzakelijk geleerd om zelf rustig te blijven nadenken wanneer er iets onverwachts gebeurde.

Daar zit een belangrijk verschil.

Je kunt grondwerkoefeningen gebruiken:

• als leuke afwisseling

• om het lichaam te trainen

• om de samenwerking te verbeteren

• of om je paard te leren omgaan met spanning en nieuwe prikkels

De oefening kan precies dezelfde zijn.

👉 De bedoeling achter de oefening bepaalt echter waar je werkelijk aan werkt.

Het gaat dus niet alleen om weten wat je moet doen, maar ook om begrijpen waarom je het doet, wanneer je het inzet en wat je paard tijdens de oefening laat zien.

Wanneer “bijna slapen” geen ontspanning is

Een derde paard leek tijdens de training regelmatig bijna in slaap te vallen.

De eigenares had dit lange tijd geïnterpreteerd als ontspanning. Dat is begrijpelijk, want het paard werd heel stil en leek weinig last te hebben van de omgeving.

Maar wanneer naar het volledige beeld werd gekeken, bleek dat er veel spanning aanwezig bleef.

Het paard trok zich terug en sloot zich af van wat rondom hem gebeurde. Die spanning was daardoor minder zichtbaar, maar niet verdwenen.

Dit paard had bovendien al langere tijd fysieke spanningen. Behandelingen en massages waren nodig om zijn lichaam losser te krijgen. Tegelijk bleef hij mentaal veel spanning vasthouden.

Zo kan een vicieuze cirkel ontstaan:

• mentale spanning beïnvloedt het lichaam

• lichamelijk ongemak beïnvloedt het gedrag

• en doordat het paard weinig zichtbaar reageert, wordt de opgebouwde spanning gemakkelijk onderschat

Tijdens de workshop bleek dit zelfs een van de moeilijkste paarden om werkelijk tot ontspanning te begeleiden — terwijl hij vooraf juist als een van de rustigste paarden werd ingeschat.

Een stil paard is niet automatisch een ontspannen paard

Werkelijke ontspanning herken je niet alleen aan weinig beweging.

Kijk ook naar vragen zoals:

• Blijft je paard contact maken met zijn omgeving?

• Kan hij nog reageren op een zachte vraag?

• Wordt zijn blik zachter zonder dat hij afwezig wordt?

• Kan hij na spanning weer nieuwsgierig worden?

• Blijft hij nadenken of lijkt hij helemaal weg te zakken?

• Kan hij de opgebouwde spanning geleidelijk loslaten?

👉 Ontspanning betekent niet dat een paard niets meer doet.

Een ontspannen paard kan nog steeds kijken, onderzoeken, reageren en informatie verwerken.

Waarom een tweede persoon spanning kan veroorzaken

Tijdens de workshop viel nog iets op. Verschillende paarden kregen duidelijk meer spanning zodra er een tweede persoon bij kwam staan of hen aanraakte. Dat hoefde niet aan die specifieke persoon te liggen...

Voor veel paarden betekent een tweede persoon namelijk dat er iets gaat gebeuren:

• de dierenarts komt

• de hoefsmid gaat aan het werk

• er volgt een behandeling

• een zadel wordt gepast

• of het paard moet worden vastgehouden

Daardoor kan alleen de aanwezigheid van een tweede persoon al een voorspeller van spanning worden.

Wat voor ons een heel gewone situatie lijkt, kan voor het paard een duidelijke betekenis hebben.

Ook dit soort verbanden wordt pas zichtbaar wanneer je niet alleen naar de uiteindelijke reactie kijkt, maar naar alles wat eraan voorafgaat.

🔑 Wat kan je hieruit meenemen? 🔑

1. Kijk naar het volledige lichaam

Eén geeuw, één gesloten oog of één likbeweging vertelt niet automatisch wat je paard voelt.

Bekijk altijd het volledige beeld en de context.

2. Let op hoe je paard herstelt

Schrikken of spanning ervaren is niet per definitie het probleem.

De vraag is vooral of je paard daarna weer kan zakken in spanning, contact kan maken en verder kan nadenken.

3. Verwar stilstand niet met rust

Een paard dat nauwelijks beweegt, kan ontspannen zijn. Maar het kan ook bevriezen of zich afsluiten.

Blijf daarom kijken naar zijn blik, spierspanning en reacties.

4. Vraag jezelf af waarom je een oefening doet

Voert je paard de oefening alleen uit?

Of helpt de oefening hem ook om nieuwe informatie te verwerken, spanning los te laten en zelfstandig te blijven nadenken?

💡 Belangrijk inzicht 💡

Ontspanning gaat niet alleen over wat je aan de buitenkant ziet.
Het gaat ook over de vraag of je paard aanwezig blijft, kan nadenken en spanning werkelijk kan verwerken.

Hoe beter je deze verschillen leert herkennen, hoe eerder je jouw paard kan ondersteunen — nog voordat de spanning zich opstapelt of verandert in ongewenst gedrag.

Over Katrien

Katrien helpt paardeneigenaars om gedrag niet langer als probleem te zien, maar als communicatie.

Met een rustige en bewuste aanpak leert ze je:

• beter observeren

• spanning herkennen

• en je paard begeleiden in moeilijke situaties

🚀 Verder luisteren?

Wil je verder ontdekken hoe paarden spanning en communicatie laten zien?

Luister dan ook naar: